اصل استصحاب و نکات آن

ارکان جرم افترا و هتک حیثیت

فهرست مطالب

استصحاب در لغت نامه به معنای همراهی است اما در اصطلاح به موردی گفته می شود که در آن نسبت حکم یا موضوعی در زمان گذشته یقین داشته باشیم اما در زمان حال نسبت به آن حکم یا موضوع شک کرده باشیم. در این شرایط اگر با توجه به اعتبار و حالتی که در نظر دارید بر اساس گذشته به بقا حکم داده شود گفته می شود که موضوع یا حکم استصحاب شده است.

اصل استصحاب و نکات آن در قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران یکی از مواردی است که اغلب وکلا باید نسبت به آن و بندهای مختلفی که دارد آگاه باشند، اگر در موارد مختلف دچار این شک و تردید در مورد مسائل پیش آمده در گذشته شدید وکیل کیفری در قم می تواند در روند پرونده به شما کمک کند. در ادامه ی مقاله اصل استصحاب و نکات آن در قانون مدنی ایران را بررسی خواهیم کرد.

مشاور حقوقی

اصل استصحاب

همان طور که در ابتدای مقاله اشاره کردیم اصل استصحاب در قانون ایران شامل مواردی می شود که در گذشته نسبت به آن ها یقین داشته اید اما در حال حاضر در مورد آن ها شک کرده اید. استصحاب در موارد مختلفی ایجاد می شود که هر کدام در قانون بررسی شده اند. به عنوان مثال شما در سال 1380 دینی به گردن داشته اید و نسبت به این موضوع کاملا مطمئن بوده اید اما با گذشت زمان دچار شک و تردید شده اید، در این شرایط می توانید به اعتبار یقینی که در گذشته داشته اید به بقای دین حکم دهید.

جایگاه علم قاضی در قانون مجازات اسلامی
مطالعه بیشتر

عناصر استصحاب

استصحاب ارکان و عناصری دارد که هر مورد باید مدنظر قرار داده شوند این عناصر عبارت ‌اند از:

یقین در گذشته

یعنی شما باید یقین داشته باشید که در گذشته این امر انجام شده یا این بدهی به گردن شما بوده است.

شک لاحق

شک لاحق به این معنی است که پس از گذشت مدت زمانی نسبت به بقا و دوام امر شک کنیم. این امر می تواند موارد مختلفی را شامل شود که در قانون به آن ها اشاره شده است.

وحدت موضوع شک و یقین

موضوعی که در گذشته نسبت به آن یقین داشته اید و در حال حاضر نسبت به آن شک کرده اید باید با هم یکی باشند در شرایطی که موضوع یقین با موضوع شک متفاوت باشد نمی توان آن را استصحاب در نظر گرفت.

وحدت زمان شک و یقین

وحدت زمان یقین و شک به این معنی است که در حال حاضر و در یک زمان هم نسبت به وجود امری در گذشته یقین داشته باشیم و هم شک داشته باشیم که آیا این امر همچنان پابرجا است یا نه.

تعدد زمان متقین و مشکوک

زمان موضوع شک باید با زمان موضوع یقین تفاوت داشته باشد تا بتوان آن را استصحاب در نظر گرفت.

وجود اثر عملی در استصحاب

استصحاب در دین دارای نتایج حقوقی و شرعی برای فرد است و یکی از اثرات آن این است که فرد مدیون مکلف به ادای دین خود است.

انواع استصحاب

اصل استصحاب و نکات آن در قانون بی شمار هستند یکی از این موارد انواع استصحاب است که در ادامه هر کدام را بررسی خواهیم کرد.

آشنایی با جرم خرابکاری و مجازات‌های خرابکاری
مطالعه بیشتر

دادگاه حقوقی و کیفری

استصحاب وارونه یا قهقری

همان طور که در بخش عناصر استصحاب بررسی کردیم یکی از عناصر مهم در امر استصحاب تقدم زمان موضوع مورد شد بر شک است. اگر این شرایط وجود نداشته باشد استصحاب وارونه یا قهقری رخ خواهد داد. برای نمونه علی در سال 1399 ملک اش را به بهروز هدیه می دهد و مبلغی در قبال آن دریافت نمی کند اما بهروز در سال 1400 با توجه به جنون علی در زمان معامله برای ابطال صلح بین دو طرف اقدام می کند. دادگاه این موضع را به کارشناسان ارجاع می دهد، پس از بررسی کارشناسان نیز به این نتیجه می رسند که علی دارای جنون است.

در این حالت ما می توانیم نسبت به جنون علی در سال 1400 یقین داشته باشیم اما آیا اینکه او در سال 1399 هم دچار جنون بوده است برای دادگاه مشخص نیست و در آن تردید و شک وجود دارد در نتیجه استصحاب قهقری بوجود می‌آید. استصحاب قهقری حجت تمام نیست و نمی توان یقین لاحق را به شک سابق سرایت داد به همین دلیل دادگاه نمی تواند با توجه به نظر کارشناس حکم به ابطال صلح بین دو طرف بدهد.

استصحـاب وجودی

یکی دیگر از انواع استصحاب در قانون، استصحاب وجودی است. هر زمان که وجود امری در زمان گذشته مسلم بوده باشد و پس از مدتی در بقا آن شک و تردید ایجاد شود و به کمک استصحاب حکم به بقا آن امر داده شود گفته می شود استصحاب وجودی در نظر گرفته شده است.

قاچاق ارز و مجازات‌‌های مربوط به آن
مطالعه بیشتر

استـصحاب اعتبار قانون

هر زمان که قانونی وضع شده باشد اما پس از گذشت مدتی با توجه به علل مختلف در نسخ قانون شک ایجاد شده باشد و نظرهایی بر عدم اجرای قانون وجود داشته باشد می‌توان به کمک اصل استصحاب به اعتبار قانون حکم نمود و به آن استصحاب اعتبار در قانون گفته می شود.

بر اساس قانون 198 جمهوری اسلامی ایران در صورتی که حق و دینی بر گردن فردی باشد اصل بر بقای آن است مگر این که خلاف امر ثابت شود، این ماده در قانون بر اساس استصحاب وجودی در نظر گرفته شده است. چرا که وجود دین در زمان گذشته مسلم بوده است اما پس از گذشت زمان در بقا آن شک و تردید ایجاد شده است.

هر زمان که اعسار بر اساس حکم دادگاه ثابت شود و پس از گذشت مدتی در بقاء اعسار تردید ایجاد شود به کمک استصحاب حکم به بقای اعصار داده می شود. چنین استصحابی، استصحـاب عدمی نام دارد چرا که حالت سابقه اعسار یا عدم اعسار مدیون است که امری عدمی است. این مورد در قانون پیچیدگی های خاص خودش را دارد و بهتر است در صورت بروز از وکیل خوب کمک بخواهید.

نتیجه گیری

در این مقاله استصحاب و نکات حقوقی آن با توجه به قانون جمهوری اسلامی ایران را بررسی کردیم هر چند که استصحاب نکات حقوقی و موارد مختلفی دارد که تنها وکیل در مشهد نسبت به آن ها آگاهی کامل دارد.

فهرست مطالب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

تماس و دریافت مشاوره

تماس با شعبه مرکزی

تماس با شعبه مشهد