انواع خسارت‌‌های قابل مطالبه را بشناسید

انواع خسارت‌های قابل مطالبه

آیا انواع خسارت‎‌های قابل مطالبه در قانون مدنی را می‎شناسید؟ مطالبه خسارت و اجبار به انجام تعهد در قانون چگونه امکان پذیر خواهد بود؟ ما در این مقاله از تیم یسنا وکیل پایه یک دادگستری در مشهد، به معرفی انواع خسارت‎های قابل مطالبه پرداخته و شما را با تمامی شرایط آن آشنا خواهیم کرد.

انواع خسارت‌های قابل مطالبه

به موجب قانون، هر شخصی بدون مجوز و به طور عمد، یا بر اثر بی‌احتیاطی به جان، سلامتی، مال، آزادی، حیثیت، شهرت تجارتی و یا به هر نحو دیگر که بر اساس قانون برای افراد ایجاد گردیده لطمه‌ای وارد کند که سبب ضرر مادی یا معنوی او شود، مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود خواهد بود.

انواع خسارت‌های قابل مطالبه

به عبارتی دیگر می‎توام گفت ممکن است فردی با ارتکاب رفتار مجرمانه‌ای موجب ضرر و زیان به شخص دیگری شود، که در این صورت فرد زیان ‌دیده می‎تواند به ‌عنوان «مدعی خصوصی» جبران تمام ضرر و زیان‌های مادی و معنوی و منافع ممکن‌ الحصول ناشی از جرم را مطالبه کند.

حال در ادامه به بررسی انواع خسارت‎های قابل مطالبه خواهیم پرداخت.

خسارت دادرسی

به گفته وکیل حقوقی در مشهد، در قانون تعریف صریحی از خسارت دادرسی ارائه نشده است، اما می‎توان گفت منظور از خسارت دادرسی، به هزینه‎‌هایی گفته می‎شود که برای اقامه دعوا، خواهان یا خواهان‎‌ها مجبور به پرداخت آن خواهند بود و بدون پرداخت آن، تعقیب دعوا امکان پذیر نخواهد بود.

بنابراین با توجه به ماده ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی، حق‎الوکاله وکیل، حق‎الزحمه کارشناس، هزینه تحقیقات محلی و هر هزینه دیگری که مستقیما به دادرسی مربوط می‎شود و برای اثبات دعوا یا دفاع ضرورت خواهد داشت، شامل خسارت دادرسی خواهد بود.

خسارت ممکن الحصول

منافع ممکن الحصول به منافعی گفته می‎شود که مقتضی وجود آن‎ها حاصل شده باشد. انواع خسارت‎‌های قابل مطالبه این گونه منافع را عرف و قانون در حکم موجود دانسته و اگرکسی آن را تلف کند یا باعث تقویت آن شود، مستلزم این امر است که خسارت ناشی از اقدام خود را جبران نماید.

خسارت معنوی

در خصوص خسارت معنوی، در اکثر قوانین دنیا تعریف صریحی ارائه نشده است و در مواردی هم که تعریفی به عمل آمده، بیشتر به ذکر مصادیق این نوع از خسارات پرداخته شده است. اما در عین حال، یکی از تعاریف طرح شده و رایج در عرصه‌های بین‌المللی و مطالعات تطبیقی، تعریفی است که در دایره‌المعارف حقوق تطبیقی به آن اشاره شده است که آن عبارتند از: «خسارت معنوی عبارت است از هرگونه خسارت غیر‌ مالی که در نتیجه‌ی مداخله در حقوق مربوط به شخصیت به وجود می‌آید یا مستلزم دخالت در حیطه‌ی شخصیت است، از قبیل دردهای بدنی، اندوه و رنج روحی ناشی از بر هم خوردن تعادل شخص، تغییر قیافه، تغییر شکل بدن و اندام‌های آن و ناراحتی ناشی از این تغییر، ترس از بدتر شدن و ترس از مرگ زودرس و…»

انواع خسارت‌های قابل مطالبه

 

خسارت قراردادی (وجه التزام)

گاهی این امکان وجود دارد که اطراف قرارداد، در زمان انعقاد عقد یا بر اساس توافق مستقل دیگر، خسارتی را در جهت عدم تاخیر در انجام یا عدم انجام تعهد معین کنند، که آن را تحت عنوان خسارت قراردادی یا «وجه التزام» می‎نامند. در این خصوص ماده ۲۳۰ قانون مدنی بیان داشته است که:

«اگر در ضمن معامله شرط شده باشد که در صورت تخلف متخلف مبلغی به عنوان خسارت تادیه نماید، حاکم نمی تواند او را به بیشتر یا کمتر از آنچه ملزم شده است محکوم کند.»

معمولا تعیین وجه التزام تخلف از انجام تعهد در قراردادها، با توجه به مواد ۱۰ و ۲۳۰ قانون مدنی فاقد اشکال بوده و طرفین قرارداد ملزم به رعایت آن می‎باشند.

خسارت تاخیر تأدیه

در این خصوص، در صورتی که موضوع تعهد با توجه به قانون یا قرارداد منعقده مانند قرارداد بیمه یا فروش و… مستلزم پرداخت وجه نقد باشد، اما متعهد در سررسید آن به تعهد خود عمل نکند، به این صورت که با وجود سررسید چک وجه آن را کارسازی نکرده و یا شرکت بیمه‎ای با وجود دریافت مدارک و اسناد لازم به تعهدات خود بر اساس ماده ۲۲ آیین نامه اجرای حمایت از حقوق بیمه شدگان و بیمه گذاران مصوب  ۱۳۹۱ ، از تعهد خود در پرداخت خسارت سر باز زده یا تاخیر در انجام آن داشته باشد،

بنابراین متعهدله می‎تواند همزمان با الزام متعهد به پرداخت وجه نقد، خسارات تاخیر تأدیه را درخواست یا مستقلاً این خواسته را تحت دعوای دیگری مطرح نماید.

البته این امر مستلزم رعایت شرایط ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی مصوب ۱۳۷۹ خواهد بود، که در این خصوص بیان داشته:

«در دعاویی که موضوع آن دین و از نوع وجه رایج بوده و با مطالبه دائن و تمکن مدیون، مدیون امتناع از پرداخت نموده، در صورت تغییر فاحش شاخص قیمت سالانه از زمان سررسید تا هنگام پرداخت و پس از مطالبه طلبکار، دادگاه با رعایت تناسب تغییر شاخص سالانه که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین می‎گردد محاسبه و مورد حکم قرار خواهد داد، مگر اینکه طرفین به نحو دیگری مصالحه نمایند.»

شرایط مطالبه خسارت تاخیر تأدیه عبارتند از:

  • موضوع تعهد وجه رایج باشد.

منظور از وجه رایج، وجه مبادلاتی هر کشوری می‎باشد که در حال حاضر برای معاملات تجاری بین مردم آن کشور رواج دارد.

  • طلبکار بدهی خود را مطالبه کرده باشد.

توجه داشته باشید که بدون مطالبه حق، امکان رسیدگی توسط مرجع قضایی وجود نخواهد داشت. بنابراین برای اینکه طلبکار بتواند خسارت تاخیر تأدیه را مطالبه، در قدم اول ملزم خواهد بود که خسارت خود را از طریق اظهارنامه، دادخواست، نامه دو قبضه سفارشی یا هر وسیله دیگری که از نظر قانون معتبر شناخته می‎شود، از مدیون مطالبه کند.

  • ارزش وجه نقد تغییر فاحش داشته باشد.

تغییر فاحش وجه نقد، بستگی به تورم در جامعه خواهد داشت. بر اساس مفاد ماده ۴۱۷ قانون مدنی، تغییری فاحش می‌‎باشد که عرفا قابل مسامحه نبوده و این تغییر مابین فاصله سررسید یا مطالبه تا زمان پرداخت صورت پذیرد.

فهرست مطالب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *