تعدد جرم در قانون جدید (1399) / تعدد جرم یعنی چه و مجازات آن چیست؟

مجازات تعدد جرم

جرایم متعدد چیست؟ تعدد معنوی جرایم یعنی چه؟ جرایم متعدد مادی چیست و چه فرقی با جرایم متعدد معنوی دارد؟ مجازات تعدد جرم چیست؟چنانچه فردی پس از ارتکاب جرمی و پیش از آنکه برای آن جرم محاکمه شود (یا در صورت محاکمه، پیش از قطعی شدن رای دادگاه) مرتکب جرم دیگری شود، به رفتار او اصطلاحا «تعدد جرم» می گویند. تعدد جرم از خصوصیات مشدده است.

یعنی دادگاه او را به مجازاتی شدیدتر از حداقل مجازات قانونی آن جرم، محکوم می نماید. تعدد جرم گاهی مادی است و گاهی معنوی. همچنین به گفته تیم یسنا وکیل در مشهد،ممکن است جرایم متعدد از دسته جرایم حدی، قصاصی یا تعزیری باشند که هر یک ویژگی ها و احکام خاص خود را دارد که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.

قوانین تعدد جرم
تعدد معنوی جرایم یعنی چه؟

مطابق ماده ۱۳۱ قانون مجازات اسلامی (مصوب 1392) چنانچه رفتار واحد در جرائم تعزیری، دارای عناوین مجرمانه متعدد باشد، جرم از نوع «جرایم متعدد معنوی» است. مثلا فردی با فروختن مالی که نزد او به امانت گذاشته شده، همزمان مرتکب «خیانت در امانت» و «انتقال مال غیر» شده در حالیکه در واقعیت تنها مرتکب «یک رفتار» شده است. بر اساس بند «چ» ماده 134 قانون مجازات اسلامی (اصلاحی 1399) در صورتی که در جرائم تعزیری، از رفتار مجرمانه واحد، نتایج مجرمانه متعدد حاصل شود، مرتکب به مجازات جرم شدیدتر محکوم می شود.

تعدد مادی جرایم چیست و در قانون جدید چه مجازاتی دارد؟

بر خلاف تعدد معنوی که رفتار واحد دارای عناوین مجرمانه متعدد است؛ برای وقوع تعدد مادی جرایم، باید حداقل دو جرم مستقل به وقوع بپیوندد. این دو جرم ممکن است مشابه باشند (نظیر دو فقره سرقت) یا مختلف (نظیر مجازات کلاهبرداری و یک فقره جعل). همچنین ممکن است جرایم متعدد از جنس جرایم حدی باشد (نظیر زنا و قذف) یا تعزیری (نظیر توهین و خیانت در امانت) یا قصاص (نظیر 2 فقره قتل). در ادامه به صورت جداگانه به هر یک خواهیم پرداخت.

1- جرایم متعدد مشابه

بر اساس بند الف ماده 134 قانون مجازات اسلامی (اصلاحی 1399)هرگاه جرائم تعزیری ارتکابی مختلف نباشد، فقط یک مجازات تعیین می شود و در این صورت، دادگاه می تواند مطابق ضوابط مقرر در این ماده که برای تعدّد جرائم مختلف ذکر شده، مجازات را تشدید کند. مطابق بند ج ماده 134 در هر مورد که مجازات قانونی حداقل یا حداکثر ندارد، اگر جرائم ارتکابی بیش از سه جرم نباشد دادگاه می تواند تا یک ششم و اگر بیش از سه جرم باشد تا یک چهارم به اصل آن اضافه کند.

2- سه جرم متعدد مختلف یا کمتر

مطابق بند ب  ماده مذکور، در مورد جرائم تعزیری مختلف، هرگاه جرائم ارتکابی بیش از سه جرم نباشد، حداقل مجازات هر یک از آن جرائم بیشتر از میانگین حداقل و حداکثر مجازات مقرر قانونی است. مطابق بند «ج» دادگاه می تواند تا یک ششم به اصل مجازات اضافه کند.

3- بیش از 3 جرم متعدد مختلف

مطابق پ  ماده 134 قانون مجازات اسلامی چنانچه جرائم تعزیری ارتکابی مختلف، بیش از سه جرم باشد، مجازات هر یک، حداکثر مجازات قانونی آن جرم است. در این صورت دادگاه می‌تواند مجازات هر یک را بیشتر از حداکثر مجازات مقرر قانونی تا یک‌چهارم آن تعیین کند.

4- جرایم متعدد درجه 7 و 8

بر اساس بند ت  ماده 134 قانون مجازات اسلامی (اصلاحی 1399) در تعدّد جرائم تعزیری درجه هفت و درجه هشت با یکدیگر، حسب مورد مطابق مقررات این ماده اقدام می شود و جمع جرائم درجه هفت و درجه هشت با درجه شش و بالاتر سبب تشدید مجازات جرائم اخیر نمی‌شود. در جمع این جرائم با جرائم درجه شش و بالاتر، به طور جداگانه برای جرائم درجه هفت و درجه هشت مطابق این ماده تعیین مجازات می‌شود و در هر صورت مجازات اشد قابل اجراء است.

در جرایم متعدد مادی، مجازات کدام جرم اجرا می شود؟

در موارد تعدد مادی جرایم، دادگاه مجازات هر یک از جرایم را مطابق شرایط بالا تعیین و در دادنامه قید می کند اما بر اساس بند «ث» ماده 134 تنها مجازات شدیدترین جرم مندرج در دادنامه قابل اجراء است و مجازات های دیگر اجرا نمی شود. اما چنانچه مجازات اَشد کاهش یابد، تبدیل شود یا به دلایلی همچون گذشت شاکی خصوصی و نسخ مجازات قانونی اجرا نشود، مجازات اَشد بعدی اجراء می‌شود. در این حالت میزان مجازات اجراء شده قبلی در اجرای مجازات اَشد بعدی محاسبه می شود.

آزادی مشروط، تعلیق  و عفو در تعیین مجازات جرایم متعدد چه تاثیری دارد؟

چنانچه فردی که در حال تحمل مجازات اشد است یا قرار است مجازات اشد درباره ی او اجرا شود، آزادی مشروط بگیرد، مجازاتش تعلیق شود یا عفو رهبری یا عفو عمومی بگیرد، مجازات اشد بعدی اجرا نمی شود. زیرا مطابق تصریح بند ث ماده 134 آزادی مشروط، تعلیق اجرای مجازات و عفو در حکم اجرای مجازات است.

تعدد جرم
وضعیت مجازات های تکمیلی و تبعی در جرایم متعدد

هرگاه در قانون برای جرمی، یکی از مصادیق مجازات‌های تبعی و مجازات های تکمیلی (مندرج در ماده 23 و 26 قانون مجازات اسلامی) به ‌عنوان مجازات اصلی مقرر شده باشد، آن مجازات‌ در هر صورت اجراء می‌شود، حتی اگر مربوط به مجازات غیرا َشد باشد. چنانچه مجازات شدیدتر از نگاه ماده 25 قانون مجازات اسلامی، آثار تبعی نداشته باشد اما مجازات خفیف‌ تر دارای آثار تبعی باشد، علاوه بر مجازات اصلی اَشد، مجازات تبعی مزبور نیز اجراء می شود.

به طور مثال شخصی به نام «کامران» بدون داشتن گواهینامه، اقدام به رانندگی با موتور سیکلت کرده و پس از ارتکاب یک فقره «کیف قاپی» ( با مجازات 1 تا 5 سال حبس و تا 74 ضربه شلاق تعزیری) با شخصی تصادف کرده و با فوت فرد مصدوم، او علاوه بر کیف قاپی مرتکب یک «تصادف منجر به قتل غیر عمدی» (با مجازات 6 ماه تا 3 سال حبس) نیز گردیده است. دادگاه «کامران» را به مجازات هر دو جرم محکوم می کند اما از آنجا که مجازات کیف قاپی شدیدتر از قتل غیر عمدی است، تنها مجازات اشد اجرا می شود.

از سویی مطابق ماده 718 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 چنانچه فردی بدون گواهینامه رانندگی کند به مدت 1 تا 5 سال از داشتن گواهینامه محروم خواهد شد. با اینکه «محرومیت از داشتن گواهینامه» مربوط به مجازات جرم خفیف تر است، اما مطابق بند «ح» ماده 134 قانون مجازات اسلامی، از آنجا که این محرومیت همجنس با مجازات های تکمیلی است، مانعی برای محکومیت به آن وجود ندارد.

در جرایم حدی متعدد، مجازات ها جمع می شود

قوانین تعدد جرایم مربوط به جرایم تعزیری است و نسبت به جرایم حدی اجرا نمی شود و مطابق ماده ۱۳۲ قانون مجازات اسلامی، مرتکب بابت هر جرم حدی به مجازات آن محکوم شده و مجازات های متعدد نیز اجرا می شود. مگر در مواردی که جرائم ارتکابی و نیز مجازات آنها یکسان باشد. در این باره 3 استثناء وجود دارد:

1- اگر مرتکب به اعدام و حبس یا اعدام و تبعید محکوم گردد، تنها اعدام اجراء می شود. (تبصره 1 ماده 132)

۲- اگر دو یا چند جرم حدی در راستای هم و در یک موقع و حین یک عمل باشند، فقط مجازات شدیدتر اجراء می شود؛ مانند تفخیذ (گذاشتن آلت تناسلی مردانه بین ران های فرد دیگر بدون دخول) در هنگام لواط که تنها مجازات لواط اجراء می شود.

3- چنانچه مرد و زنی چندین مرتبه مرتکب زنا شوند و مجازات آن «اعدام و شلاق» یا «سنگسار و شلاق» باشد، تنها اعدام یا سنگسار اجراء می شود. (تبصره 3 ماده 132)

تعدد جرم حدی با قصاص

در صورت تعدد جرائم حدی و قصاص، مطابق ماده ۱۳۳ قانون مجازات اسلامی، مجازات ها جمع می شود. لکن چنانچه مجازات حدی، موضوع قصاص را از بین ببرد یا موجب تأخیر در اجرای قصاص گردد، اول قصاص انجام می شود. اما اگر شاکی اجرای فوری قصاص را درخواست نکند یا گذشت کند یا قصاص تبدیل به دیه شود، مجازات حدی اجراء می شود.

تعدد جرم چیست
تعدد جرایم تعزیری با قصاص یا حد

در تعدد جرائم تعزیری و حدی (نظیر ارتکاب کلاهبرداری و زنا) یا تعدد جرائم تعزیری و قصاص (نظیر کیف قاپی و قتل عمدی)، مجازات تمام جرایم درباره او اجرا می گردد. مطابق ماده ۱۳۵ قانون مجازات اسلامی در صورت «تعدد جرایم تعزیری و حدی» یا «تعدد جرایم تعزیری و قصاص»  ابتداء حد یا قصاص اجرا می شود مگر حد یا قصاص، سالب حیات بوده و تعزیر، حق الناس یا تعزیر معین شرعی باشد و موجب تأخیر اجرای حد نیز نشود که در این صورت ابتداء تعزیر اجراء می گردد.

چنانچه جرم حدی از جنس جرم تعزیری باشد مانند سرقت حدی و سرقت غیرحدی یا مانند زنا و روابط نامشروع، بر اساس تبصره ماده 135 قانون مجازات اسلامی متهم تنها به مجازات جرم حدی محکوم می شود و مجازات تعزیری ساقط می گردد، مگر در حد قذف که اگر قذف نسبت به شخصی و دشنام به دیگری باشد، مرتکب به هر دو مجازات محکوم می شود.

جرایم متعددی که فقط یک جرم به حساب می آیند…

بند «د» ماده 134 قانون مجازات اسلامی مقرر داشته چنانچه مجموع جرایمی که متهم مرتکب می شود در قانون عنوان مجرمانه خاصی داشته باشد، مقررات تعدّد جرم اِعمال نمی شود و مرتکب به مجازات معین شده در قانون محکوم می شود. مثلا ارتکاب اختلاس همراه با جعل سند در واقع دو جرم مستقل می باشند اما مطابق تبصره  ۲ ماده 5 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری (مصوب 67 مجمع تشخیص مصلحت نظام) چنانچه عمل اختلاس توام با جعل سند انجام بگیرد،

در صورتی که میزان اختلاس تا 50 هزار ریال باشد مرتکب به ۲ تا ۵ سال حبس و یک تا ۵ سال انفصال موقت و هر گاه بیش از این مبلغ باشد به ۷ تا ده سال حبس و انفصال دائم از خدمات دولتی و در هر دو مورد علاوه بر رد وجه یا مال مورد اختلاس به جزای نقدی معادل دو برابر آن محکوم می شود.

فهرست مطالب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *