انتقال مال غیر با معامله فضولی و خیانت در امانت چه فرقی دارد؟

فروش مال غیر چه فرقی با معامله فضولی دارد؟ انتقال مال غیر با خیانت در امانت چه فرقی دارد؟ آیا ممکن است شخصی با فروش مال غیر، مرتکب خیانت در امانت شود؟ مجازات خیانت در امانت از طریق فروش مال غیر چیست؟ ارتکاب انتقال مال غیر از طریق جعل چه مجازاتی دارد؟ انتقال مال غیر، یعنی انتقال دادن مالکیت اموال شخص دیگر، بدون هیچ اجازه یا مجوز قانونی؛ خواه آن اموال عین باشند خواه منفعت.

قانونگذار این عمل را در حکم کلاهبرداری دانسته و مرتکب آن را محکوم به مجازات کلاهبرداری نموده است. یعنی مجازات حبس به میزان 1 تا 7 سال، برگرداندن اموال به مالباختگان و مجازات نقدی معادل مالی که انتقال داده شده است. در مطلب پیشین به تعریف و بررسی ارکان «انتقال مال غیر» و تفاوت آن با «کلاهبرداری» پرداختیم. در این مطلب علاوه بر پاسخگویی به سوالات و ابهاماتی که ذکر شد، به بررسی سایر ابعاد جرم انتقال مال غیر خواهیم پرداخت.

فروش مال غیر
فروش مال غیر با معامله فضولی چه فرقی دارد؟

معامله فضولی عبارت است از «معامله کردن با مال غیر». مطابق ماده ۲۴۷ قانون مدنی معامله فضولی صحیح است اما نافذ نیست مگر آنکه معامله کننده ولی، وصی یا وکیل مالک اصلی مال باشد. نافذ نبودن یعنی مالک بعد از اینکه از معامله آگاه شد می تواند معامله را نپذیرد و آن را رد کند یا آن را بپذیرد و در اصطلاح تنفیذ (معتبر) کند.

در معاملات فضولی نیز همانند «انتقال مال غیر» شخصی غیر از مالک اصلی، بدون اینکه از طرف او وکالت یا هر گونه اجازه ای در فروش و انتقال داشته باشد، مال را به شخص دیگری انتقال می دهد. در معاملات فضولی شخص باید مال را به نام مالک اصلی انجام دهد تا قابل تنفیذ یا رد باشد. چنانچه شخص مال غیر را با نام و از طرف خودش معامله کند و آن را مال خودش معرفی نماید، معامله فضولی نبوده و قابل تنفیذ و رد نیست چرا که معامله از اساس باطل است.

اما در فروش مال غیر لزومی ندارد شخص، معامله را از طرف مالک اصلی انجام دهد. از آنجا که متهم در انتقال مال غیر سوء نیت داشته و قصد وارد کردن خسارت به مالک را دارد ممکن است معامله را به نام و از طرف مالک یا حتی خودش انجام دهد.

فروش مال غیر با خیانت در امانت چه فرقی دارد؟

در ماده 674 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 (تعزیرات) در تعریف جرم «خیانت در امانت» آمده است: «هر گاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشته ‌هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا‌ هر کار با اجرت ‌یا بی اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او‌ بوده آن‌ها را به ضرر مالکین یا متصرفین آن‌ها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید» مرتکب خیانت در امانت شده و به حبس تعزیری از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد. در یک نگاه کلی، خیانت در امانت با جرم انتقال مال غیر در دو نقطه، تفاوت عمده دارد:

1- برخلاف خیانت در امانت موضوع انتقال مال غیر فقط «مال» است.

علی رغم جرم انتقال مال غیر که موضوع آن تنها به اموال اختصاص می یابد، موضوع جرم خیانت در امانت ممکن است «اموال»، «اسناد» یا «اوراق» باشد. به طور مثال چنانچه وکیل کیفری در مشهد اسناد، اوراق و یا قبوض موکلش را که به او سپرده شده با سوء نیت آتش بزند، مرتکب خیانت در امانت شده است.

2- انتقال مال غیر تنها با «انتقال حقوقی مالکیت» واقع می شود.

منظور از انتقال مال غیر، انتقال مادی، فیزیکی یا … نیست بلکه مراد از انتقال، انتقال حقوقی مالکیت مال است. برای تحقق جرم انتقال مال غیر باید مالی که متعلق به دیگری است طی یک عقد و قرارداد (مثل بیع، اجاره و …) به شخص ثالثی منتقل شود و این شرط ضروری این جرم است. لذا چنانچه شخصی شروع به انتقال مال غیر کند اما قراردادی که با شخص ثالث برای انتقال مال دیگری می بندد به سرانجام نرسد، تنها به جرم «شروع به انتقال مال غیر» قابل پیگرد و محاکمه است.

فروش مال غیر
در حالیکه برای وقوع جرم خیانت در امانت، انعقاد هیچ قراردادی نه قبل از وقوع جرم لازم است نه بعد از وقوع جرم. به عبارت دیگر برای تحقق خیانت در امانت، لزومی ندارد شخص قربانی اموال یا اسناد یا اوراق خود را حتما طی عقد امانت، اجاره، رهن یا وکالت یا هر عقد معین و غیر معین دیگری به دیگری سپرده باشد. همین که اشیاء مذکور را به متهم سپرده باشد (با عقد یا بدون عقد) برای وقوع جرم خیانت در امانت کفایت می کند، اگر چه خیانت در امانت با انعقاد قرارداد هم واقع می شود لکن وجود آن شرط لازم نیست.

ارتکاب خیانت در امانت با فروختن مال غیر

در تعریف جرم خیانت در امانت دیدیم که قانونگذار راه های وقوع خیانت در امانت را استعمال، تصاحب، تلف یا مفقود نمودن اموال امانتی برشمرده بود. حقوقدانان «تصاحب» را هر نوع برخورد مالکانه با مال تعریف کرده اند.[1] بنابراین فروختن اموالی که شخص نزد خائن به امانت گذاشته، با وجود اینکه «انتقال مال غیر» است یکی از انواع خیانت در امانت نیز به شمار می آید. برای مثال حسین از آنجایی که قصد سفر به خارج دارد،

اتومبیل خود را نزد همسایه اش احسان امانت می گذارد. احسان بعد از مدتی نسبت به آن خودرو طمع ورزیده و اتومبیل حسین را به کامران می فروشد. در این مثال احسان از یک سو مرتکب خیانت در امانت شده، و از سوی دیگر اموال دیگری را بدون اجازه و با سوء نیت فروخته و مرتکب جرم «انتقال مال غیر» شده است. وی در عمل با یک رفتار، مرتکب دو جرم شده و رفتار او از نوع جرایم متعدد معنوی است.

مجازات خیانت در امانت از طریق فروش مال غیر چیست؟

مطابق ماده 131 قانون مجازات اسلامی «در جرائم موجب تعزیر هرگاه رفتار واحد، دارای عناوین مجرمانه متعدد باشد، مرتکب به مجازات اشد محکوم می ‌شود.» بنابراین از آنجا که مجازات انتقال مال غیر (1 تا 7 سال حبس) شدیدتر از مجازات خیانت در امانت (6 ماه تا 3 سال حبس) است، مرتکب تنها به مجازات جرم اول محکوم خواهد شد.

مجازات فروش مال غیر با جعل اسناد چیست؟

مطابق ماده 523 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 (تعزیرات) موارد ذیل جعل و تزویر محسوب می شود:

  • ساختن نوشته یا سند
  • ساختن مهر یا امضای اشخاص رسمی یا غیر رسمی
  • خراشیدن، تراشیدن، قلم بردن‌، الحاق یا محو کردن چیزی از اسناد
  • جلو یا عقب بردن تاریخ سند نسبت به تاریخ حقیقی آن
  • اضافه کردن نوشته‌ای به نوشته دیگر
  • به کار بردن مهر دیگری‌ بدون اجازه صاحب آن و نظایر این ها به قصد تقلب…

فروش مال غیر
چنانچه شخصی با استفاده از روش های فوق، مال دیگری را به خودش یا شخص سومی انتقال بدهد، مرتکب دو جرم «جعل» و «انتقال مال غیر» شده و به هر دو مجازات محکوم می شود. بر خلاف «انتقال مال غیر همراه با خیانت در امانت» که در واقع رفتاری واحد بود اما دو عنوان مجرمانه داشت و از نوع جرایم متعدد معنوی به حساب می آمد، انتقال مال غیر از طریق جعل دو رفتار مجرمانه مستقل و جداگانه بوده و از نوع جرایم متعدد مادی است.

اما در خصوص میزان مجازات جرم انتقال مال غیر از طریق جعل باید گفت مطابق بند ب ماده 134 قانون مجازات اسلامی (اصلاحی) برای هر دو جرم مجازاتی بیشتر از میانگین حداقل و حداکثر مجازات قانونی آن ها تعیین می شود، اما طبق بند ث ماده مذکور در موارد تعدد مادی فقط مجازات شدیدتر که در دادنامه آمده قابل اجراء است و اگر مجازات اَشد به هر علتی تقلیل یابد، تبدیل شود یا بخاطر مواردی همچون گذشت شاکی خصوصی، بی اعتبار شدن مجازات قانونی یا … قابل اجرا نباشد، مجازات شدیدتر بعدی اجراء می ‌شود.

مجازات جعل در برخی موارد شدیدتر از انتقال مال غیر است و در برخی موارد خفیف تر. لذا بسته به نوع جعل به کار برده شده در انتقال مال غیر، ممکن است مجازات جعل یا مجازات انتقال مال غیر آن مجازاتی باشد که اجراء می شود.

آیا انتقال مال غیر قابل گذشت است؟

‌ماده 5 قانون مجازات راجع به انتقال مال غیر نسبت به انتقالاتی كه قبل از اجرای این قانون واقع شده بیان داشته: «تعقیب جزایی مرتكب منوط به شكایت مدعی خصوصی است» و در واقع آن را قابل گذشت دانسته است. اما در خصوص جرایم انتقال مال غیر که بعد از وضع قانون اتفاق افتاده وضعیت چگونه است؟

تا پیش از اردیبهشت ماه 1399 اصل بر «غیر قابل گذشت بودن» جرایم بود و انتقال مال غیر نیز از این اصل استثناء نشده بود. لذا جرم مذکور تا مدتی پیش، در زمره جرایم غیر قابل گذشت به شمار می رفت. اما با تصویب «قانون کاهش مجازات های حبس تعزیری» در اردیبهشت ماه 1399، جرایم مربوط به «انتقال مال غیر» صراحتا به فهرست جرایم قابل گذشت پیوست. مطابق تبصره 1 ماده 100 جرائم قابل گذشت،

جرائمی می‌ باشند كه شروع و ادامه تعقیب و رسیدگی و اجرای مجازات، منوط و مشروط به شكایت شاكی و عدم گذشت وی است. بنابراین چنانچه شخصی مرتکب انتقال مال غیر شود، مادامی که مالک اصلی و ذینفع اقدام به طرح شکایت نکند، ضابطان قضایی و دادسرا اجازه دخالت و پیگرد قانونی ندارند.

فهرست مطالب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *