بررسی قوانین سوء استفاده از سفید امضاء

جرم استفاده از سفید امضاء یا سفید مهر از جرایمی است که در برخی کشورها زیر مجموعه­ی کلاهبرداری و در برخی دیگر زیر مجموعه­ی جعل و تزویر قرار گرفته است. در نظام حقوقی ایران، جرم «سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضاء» علی رغم اینکه در فصل خیانت در امانت از قانون مجازات اسلامی قرار دارد، ولی یک عنوان مجرمانه مستقل محسوب شده و مرتکب آن با مجازاتی متفاوت از کلاهبرداری و جعل روبرو می شود. اما سوء استفاده از سفید امضاء یعنی چه؟

آیا سند سفید امضاء با سند سفید مهر تفاوتی دارد؟ مجازات سوء استفاده از سند سفید امضاء چیست؟ آیا وصول کردن چک سفید امضاء جرم است؟ با مطالعه این مقاله کوتاه از تیم یسنا وکیل در مشهد علاوه بر دریافت پاسخ سوالات مذکور، از هر آنچه که باید راجع به این جرم بدانید آگاه خواهید شد.

سوء استفاده از سفید امضا

ثبت زمان ملاقات حضوری و دریافت مشاوره تلفنی از وکیل کیفری در مشهد از طریق شماره 09155074838

تعریف سوء استفاده از سفید امضاء

در برخی موارد اشخاص از آنجا که نسبت به یکدیگر اعتماد کامل دارند اسناد و اوراق را بدون پر کردن جاهای خالی آن نظیر جای مبلغ یا تاریخ وصول، امضاء می کنند تا شخص مورد نظر خودش آنچه را که مورد توافق بوده در آن درج کند. اما بسیار مشاهده شده طرفی که سند سفید امضاء را در دست دارد با انگیزه های مختلفی از جمله طمع و انتقام جویی، با درج مبالغی بر خلاف توافق، اقدام به سوء استفاده از سند سفید امضاء می کند.

در پرونده ای متهمی به نام «هانیه» که منشی پزشکی به نام «محمود» بود، برای تسویه حساب به کارفرمایش مراجعه می کند. از آنجا که کارفرما فرصت کافی برای محاسبه دستمزد هانیه ندارد، چکی را بدون نوشتن مبلغ آن امضاء می کند و به منشی خود می سپارد.

متهم نیز با سوء استفاده از این وضعیت، چک را با مبلغی چندین برابر آنچه که مستحق آن بوده پر نموده و مبلغ آن را وصول می کند. پس از اثبات جرم او، دادگاه وی را به جرم «سوء استفاده از سند سفید امضاء» به یک سال حبس تعزیری محکوم نمود.

این نوع رفتار از نگاه قانونگذار جرم بوده و مرتکب آن مستحق مجازات و کیفر است. در این باره ماده 673 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 مقرر می دارد: «هرکس از سفید مهر یا سفید امضایی که به او سپرده شده و یا به هر طریقی به دست آورده سوء استفاده نماید» به مجازات مقرر برای جرم سوء استفاده از سفید امضاء محکوم خواهد شد.

سفید امضاء یا سفید مهر؟

مهر و امضاء هر دو برای منتسب کردن یک سند یا نوشته به شخص خاصی مورد استفاده قرار می گیرد. علی رغم اینکه سابقه مهر در حقوق اسلام قدیمی تر از امضاء است، اما هیچ تفاوتی در اسناد ممهور (مهر شده) و اسناد ممضی (امضاء شده) وجود ندارد و سوء استفاده از هر یک برای وقوع جرم مذکور کفایت می کند.

آیا سوء استفاده از سفید امضاء قابل گذشت است؟

جرم سوء استفاده از سفید امضاء یا سفید مهر در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در شمار جرایم غیرقابل گذشت بود و ضابطان و مقامات قضایی بدون نیاز به شکایت قربانیان و شاکیان خصوصی، می توانستند در موضوع ورود کنند و متهم را تعقیب و محاکمه کنند. اما در اردیبهشت ماه سال 1399 با تصویب قانون «کاهش مجازات های حبس تعزیری» این جرم به جرایم قابل گذشت پیوست. مطابق تبصره یک ماده 100 قانون مجازات اسلامی، تعقیب کیفری و پیگرد قانونی مرتکبین «سوء استفاده از سفید امضاء» تنها با شکایت و مطالبه شاکی خصوصی امکان پذیر است.

سوء استفاده از سفید امضا

بنابراین چنانچه شاکی اقدام به طرح شکایت نزد مراجع قانونی نکند، ضابط دادگستری یا مقام قضایی حق تعقیب متهم را ندارند. در صورتی که شاکی از متهم شکایت نماید، هر گاه بخواهد می تواند از شکایت خود صرف نظر کرده و متهم را ببخشد و به اصطلاح حقوقی «گذشت» کند. گذشت شاکی در هر مرحله از تعقیب قانونی، رسیدگی در دادگاه یا اجرای مجازات که باشد، منجر به آزادی متهم می گردد.

«سوء استفاده از سفید امضاء» با خیانت در امانت چه فرقی دارد؟

مطابق ماده 674 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) «هر گاه اموال منقول یا غیرمنقول یا نوشته ‌هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا ‌هر کار با اجرت‌ یا بی ‌اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیای مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیا نزد او ‌بوده، آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال، تصاحب، تلف یا مفقود کند» مرتکب وکیل خیانت در امانت در مشهد گردیده است.

مواد 673 و 674 که به ترتیب عنصر قانونی جرم «سوء استفاده از سفید امضاء» و «خیانت در امانت» را تشکیل می دهند، هر دو در فصل «خیانت در امانت» از کتاب چهارم قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 قرار گرفته اند. از این رو ممکن است این شائبه ایجاد شود که این دو جرم هر دو «خیانت در امانت» محسوب می شود. اما باید توجه داشت میزان مجازات این دو جرم متفاوت است و همین مسئله این دو جرم را از یکدیگر مستقل می سازد. مجازات خیانت در امانت از 6 ماه تا 3 سال حبس است در حالیکه سوء استفاده کننده از سفید امضاء با مجازات 1 تا 3 سال حبس مواجه خواهد شد.

در جرم «سوء استفاده از سفید امضاء» لزومی ندارد سند سفید امضاء به مرتکب سپرده شود، بلکه ممکن است وی سند مربوطه را به طور اتفاقی پیدا کند و از آن سوء استفاده کند. چنانکه ماده 673 بیان داشته: «هرکس از سفید مهر یا سفید امضایی که به او سپرده شده و یا به هر طریقی به دست آورده سوء استفاده نماید…» اما شرط وقوع خیانت در امانت آن است که مال یا سند به خائن سپرده شود در حالیکه قرار بر این بوده که آن اشیاء برگردانده شود. چنانکه مشاهده می شود این دو جرم علی رغم شباهت هایی که دارند، در برخی موارد با یکدیگر متفاوتند. از همین جهت است که برخی حقوقدانان «سوء استفاده از سفید امضاء» را از صورت های خاص «خیانت در امانت» اما مستقل از آن دانسته اند.[1]

مجازات سوء استفاده از سفید امضاء چیست؟

طبق ماده 673 سوء استفاده کننده از سند و نوشته سفید امضاء یا سفید مهر به مجازات حبس تعزیری از 1 تا 3 سال محکوم خواهد شد. علاوه بر مجازات مذکور، دادگاه می تواند متهم را به یک یا چند مجازات تکمیلی نیز برای مدت دو سال محکوم نماید. مجازات های تکمیلی کیفرهایی هستند که دادگاه متناسب با اوضاع و احوال جرم و مجرم حکم به آن ها می دهد؛ نظیر منع از داشتن دسته چک، منع از صادر کردن سند تجاری، منع از اشتغال به کار معین و …

سوء استفاده از سفید امضا

آیا محکومیت به سوء استفاده از سفید امضاء، «سوء پیشینه» محسوب می شود؟

«سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضاء» از جرایم تعزیری درجه 5 به شمار رفته و مطابق بند پ ماده 25، سوء استفاده کنندگان از سفید مهر یا سفید امضاء به مدت 2 سال از حقوق اجتماعی محروم می شوند. به بیان ساده تر برای مرتکبین این جرم تا 2 سال پس از اتمام مجازات، گواهی «عدم سوء پیشینه» صادر نمی شود. مثلا داریوش به ارتکاب یک فقره «سوء استفاده از سفید امضاء» به 1 سال حبس تعزیری محکوم می شود. داریوش برای گرفتن گواهی «عدم سوء پیشینه» باید از تاریخ اتمام مجازات حبس، 2 سال صبر کند. با اینکه جرم او در بایگانی دادگستری ثبت شده، اما مطابق تبصره 1 ماده 25 این موضوع در گواهی عدم سوء پیشینه درج نمی شود.

مجازات شروع به جرم سوء استفاده از سفید امضاء

داریوش چکی را در خیابان پیدا می کند و می بیند که بدون درج نام و مبلغ و تاریخ، چک امضاء شده است. طمع او را فرا می گیرد و نام خود را در آن بعنوان دارنده می نویسند و با درج تاریخ همان روز و مبلغ 20 میلیون تومان به بانک مراجعه می کند. بانکدار به محتویات چک شک کرده و با صاحب حساب تماس می گیرد و او را مطلع می سازد. صاحب حساب به همراه مامور وارد بانک شده و داریوش را دستگیر می کنند. در این مثال داریوش قصد ارتکاب جرم «سوء استفاده از چک سفید امضاء» را کرده و وارد عملیات اجرایی جرم نیز شده است اما بخاطر عاملی خارج از اراده به مقصود مجرمانه خود نرسیده است.

به این نوع رفتار «شروع به جرم» گفته می شود که مجازاتی خفیف تر از «جرم کامل» دارد. مطابق بند پ ماده 122 قانون مجازات اسلامی هر کس قصد ارتکاب «سوء استفاده از سفید امضاء» را کرده و شروع به اجرای آن نماید، لکن بواسطه عاملی خارج از اراده اش قصدش معلق بماند، به حبس تعزیری یا شلاق یا جزای نقدی درجه شش محکوم می گردد.

سوء استفاده از سفید امضا

اگر متهم از عمل خود پشیمان شود…

در مثال فوق اگر داریوش پس از یافتن چک، درج مشخصات خود در آن و مراجعه به بانک از رفتار خود پشیمان شود، دو حالت پیش می آید:اول آنکه پیش از اتمام وقوع جرم و وصول وجه چک از بانک از عملش پشیمان می شود و وجه چک را وصول نمی کند. در این صورت او به خاطر جرم «سوء استفاده از سند سفید امضاء» قابل تعقیب و پیگرد نخواهد بود. مطابق ماده 124 قانون مجازات اسلامی هرگاه کسی شروع به جرمی نماید و به اراده خود آن را ترک کند به اتهام «شروع به آن جرم»، تعقیب نمی‌شود.

لکن اگر همان مقدار رفتاری که مرتکب شده‌است جرم باشد به مجازات آن محکوم می‌شود. در حالت دوم پس از اتمام وقوع جرم و وصل مبلغ چک پشیمان می گردد. در این حالت وی مرتکب «سوء استفاده از سفید امضاء» شده و هیچ منعی برای محاکمه وی وجود ندارد. اما چنانچه وی نتواند با جبران خسارات وارده به شاکی، رضایت او را جلب کند، دادگاه پشیمانی و ندامت او را لحاظ نموده و در تعیین مجازات او تخفیف خواهد داد.

سوءاستفاده از سفید امضا چیست؟

هر کس‌ از سفید مهر یا سفید امضایی‌ که‌ به‌ اوسپرده‌ شده‌ است‌ یا به‌ هر طریق‌ بدست‌ آورده‌ سوء استفاده‌ نماید به‌ یک‌ تا سه‌ سال‌ حبس‌ محکوم‌ خواهد شد

مجازات سوء استفاده از سفید امضا چیست؟

مجازات آن بین 1 تا 3 سال حبس تعریزی از سوی قانون گذار تعیین شده است.

فهرست مطالب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *