شرایط تخفیف مجازات در قانون مجازات جدید (1399) چیست؟

تخفیف در مجازات

تخفیف در مجازات یکی از تمهیدات قانونی است که تقریبا در تمام نظام های حقوقی از جمله نظام کشور ما رواج دارد. تخفیف در مجازات اهداف مختلفی نظیر اصلاح مجرم، پیشگیری از جرم، کاهش آسیب زیاندیده و … را دنبال می کند. در سال 1399 قوانین مربوط به تخفیف دچار تغییر و تحولاتی شد و امتیازات قانونی در خصوص تخفیف در مجازات افزایش یافت. اما شرایط تخفیف گرفتن در مجازات چیست؟ چه تخفیفاتی به قانون مجازات اسلامی جدید (1399) اضافه شده است؟ اگر با پلیس همکاری کنیم چقدر تخفیف می گیریم؟

اعتراف به جرم و لو دادن همدستان چقدر تخفیف دارد؟ توبه کردن در چه صورتی موجب تخفیف و کاهش مجازات می گردد؟ مقاله حاضر ضمن پاسخگویی به سوالات مذکور و پرسش های رایج، به بیان تمام قوانین مربوط به تخفیف در مجازات (بر اساس آخرین تغییرات قوانین) خواهد پرداخت.

تخفیف در مجازات

شرایط تخفیف گرفتن در مجازات چیست؟

اعمال تخفیف و کاهش میزان مجازات، مشروط به داشتن برخی شرایط است که به آن ها «جهات تخفیف» یا «کیفیات مُخفِفِه» گفته می شود. مطابق تبصره 1 ماده 38 دادگاه مکلف است این جهات تخفیف را در حکم خود قید کند و بگوید به چه دلیل به مجرم تخفیف داده است. ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی جهات تخفیف در 8 بند به شرح ذیل، عنوان کرده است:

1- گذشت شاکی یا مدعی خصوصی. گذشت شاکی در جرایم غیر قابل گذشت موجب تخفیف در مجازات است. اما در جرایم قابل گذشت نظیر خیانت در امانت و توهین، گذشت شاکی موجب موقوفی تعقیب و مجازات می گردد و به بیان ساده تر، مجازات به طور کلی منتفی می گردد.

2- همکاری مؤثر متهم در شناسایی شرکا یا معاونان، تحصیل ادله یا کشف اموال و اشیاء حاصله از جرم یا به کار رفته برای ارتکاب آن.  در برخی جرایم از آنجا که جلوگیری از افزایش آثار جرم، برای قانونگذار مهم تر بوده همکاری با مامورین یا به اصطلاح «لو دادن همدستان»،

مجرم را از مجازات معاف می کند. به طور مثال مطابق ماده ۵۳۱ اشخاصی که مرتکب جعل و ساخت سند و مهر می شوند هر گاه قبل از تعقیب به دولت اطلاع دهند و سایر مرتکبین را در صورت بودن‌ معرفی کنند یا بعد از تعقیب وسایل دستگیری آنها را فراهم نمایند حسب مورد در مجازات آنان تخفیف داده می‌شود و یا از مجازات معاف خواهند‌ شد.

3- اوضاع و احوال خاص مؤثر در ارتکاب جرم، از قبیل رفتار یا گفتار تحریک آمیز بزه دیده یا وجود انگیزه شرافتمندانه در ارتکاب جرم

4- اعلام متهم قبل از تعقیب یا اقرار مؤثر وی درحین تحقیق و رسیدگی. اعلام متهم نیز همچون لو دادن همدستان، در برخی جرایم موجب معاف شدن از مجازات می گردد. به طور مثال مطابق ماده ۵۲۱ قانون مجازات اسلامی (1375) اشخاصی که مرتکب جرم «جعل و ساخت سکه های رایج داخلی یا خارجی» می‌شوند، هرگاه قبل از کشف قضیه، مأمورین تعقیب را از ارتکاب جرم ‌مطلع نمایند در صورتیکه احراز شود قبل از دستگیری توبه کرده ‌اند که در این صورت از کلیه مجازات های مذکور معاف‌ خواهند شد.

5- ندامت، حسن سابقه و یا وضع خاص متهم از قبیل کهولت یا بیماری

6- کوشش متهم به منظور تخفیف آثار جرم یا اقدام وی برای جبران زیان ناشی از آن. تبصره ۲ ماده 719 قانون مجازات اسلامی (1375) مصداقی از این نوع تخفیف را ذکر کرده است: «… (هر گاه راننده ای که با فرد تصادف کرده) مصدوم را به نقاطی برای معالجه و استراحت برساند و یا مأمورین مربوطه را از واقعه آگاه کند و یا به ‌هر نحوی موجبات معالجه و استراحت و تخفیف آلام مصدوم را فراهم کند دادگاه مقررات تخفیف را دربارۀ او رعایت خواهد نمود.»

تخفیف در مجازات
7- خفیف بودن زیان وارده به بزه دیده یا نتایج زیانبار جرم

8- مداخله ضعیف شریک یا معاون در وقوع جرم. به طور مثال از آنجا که خدمتکاران و کارکنان قمارخانه ها، دخالت ضعیفی در ارتکاب جرم دارند و بیشتر جرم متوجه مدیر قمارخانه است ماده ۷۱۰ آن ها را مستحق تخفیف دانسته و مقرر داشته: «اشخاصی که در قمارخانه یا اماکن معد برای صرف مشروبات الکلی … قبول خدمت کنند یا نحوی از انحاء‌ به دایرکننده این قبیل اماکن کمک نمایند معاون محسوب می‌شوند و مجازات مباشر در جرم را دارند ولی دادگاه می‌تواند نظر به اوضاع و احوال و میزان ‌تأثیر عمل معاون مجازات را تخفیف دهد.»

مجازات ها تا چه میزان کاهش می یابد؟

در قوانین کیفری مجازات های گوناگونی برای جرایم مختلف تعیین شده است. مجازات هایی نظیر جزای نقدی، حبس، انفصال از خدمات دولتی و … . علاوه بر اشخاص حقیقی مطابق ماده ۲۰ قانون مجازات اسلامی، در صورتی که شخص حقوقی نیز مسئول شناخته شود، با توجه به شدت جرم ارتکابی و نتایج زیانبار آن ممکن است به مجازات هایی نظیر انحلال شخص حقوقی، مصادره کل اموال، جزای نقدی، انتشار حکم محکومیت به وسیله رسانه ها یا … محکوم شود. با توجه به تعدد و گوناگونی مجازات ها ماده 37 نیز برای انواع مختلف مجازات، روش هایی را برای اعمال تخفیف ارائه داده است.

ماده 37 قانون مجازات اسلامی (اصلاحی 1399) در این باره مقرر داشته در صورت وجود یک یا چند جهت از جهات تخفیف، دادگاه می‌تواند مجازات تعزیری را به ‌نحوی که به حال متهم مناسب ‌تر باشد به ‌شرح زیر کاهش دهد یا تبدیل کند:

1-  کاهش مجازات حبس به میزان 1 تا 3 درجه در مجازات ‌های درجه 4 و بالاتر. منظور از حبس های درجه 4 و بالاتر، حبس های بیش از 5 سال است. مثلا چنانچه فردی به جرم راهزنی (جرم تعزیری درجه 3 با مجازات 3 تا 15 سال حبس) محکوم شود، دادگاه می تواند تا 3 درجه مجازات او را تخفیف داده و او را به مجازات تعزیری درجه 6 با مجازات 6 ماه تا 2 سال محکوم نماید.

2- کاهش مجازات حبس درجه 5 و درجه 6 (حبس بیش از 6 ماه تا 5 سال) به میزان 1 تا 2 درجه یا تبدیل این مجازات به جزای نقدی متناسب با همان درجه؛ بر اساس تبصره الحاقی‌ ماده 37، چنانچه مجازات مرتکب تخفیف پیدا کند و حکم به حبس کمتر از 91 روز صادر شود، به مجازات جایگزین مربوط تبدیل می شود.

 

3- تبدیل مجازات حبس درجه 7 ( حبس از 91 روز تا 6 ماه) به جزای نقدی متناسب با همان درجه؛

3- تبدیل مصادره کل اموال به جزای نقدی درجه 1 تا 4؛

4- کاهش انفصال دائم به انفصال موقت به میزان 5 تا 15 سال؛

5- کاهش سایر مجازات‌های تعزیری به میزان یک یا دو درجه یا تبدیل آن به مجازات دیگر از همان درجه یا یک درجه پایین‌تر.

تخفیف در مجازات
تخفیف و معافیت در جرایم درجه 7 و 8 (حبس 6 ماه و کمتر)

در جرائم تعزیری درجه 7 و 8 در صورتی مجازات شرایط تخفیف را داشته باشد و قاضی نیز تشخیص بدهد که مرتکب با عدم اجرای مجازات نیز اصلاح می شود، دادگاه می تواند متهم را از مجازات معاف کند. البته این معافیت مشروط است ببه نداشتن سابقه کیفری مؤثر، گذشت شاکی خصوصی و جبران ضرر و زیان یا برقراری ترتیبات جبران آن.

دو بار تخفیف ممنوع!

چنانچه برخی ماده های قانونی برای جهات تخفیف در ماده 38 به طور اختصاصی تخفیفی را در نظر گرفته باشند، بر اساس تبصره 2 ماده 38 دادگاه نمی تواند به موجب همان جهات، مجازات را دوباره تخفیف دهد.

شرایط خریدن حبس چیست؟

تبدیل مجازات حبس تعزیری به جزای نقدی که در عرف به آن «خریدن حبس» یا «خریدن زندان» هم گفته می شود، مطابق قانون از دو طریق امکان پذیر است:

الف) مجازات های جایگزین حبس: یکی از مجازات های جایگزین حبس، مطابق ماده 86 قانون مجازات اسلامی، جزای نقدی است. البته باید توجه داشت برای تبدیل حبس به جزای نقدی، میزان مجازات قانونی جرم نباید از یک سال بیشتر باشد. ماده ۷۳ در این باره مقرر داشته: «در جرائم عمدی که مجازات قانونی آن ها بیش از یک سال حبس است در صورت تخفیف مجازات به کمتر از یک سال، دادگاه نمی تواند به مجازات جایگزین حبس حکم نماید.»

تخفیف در مجازات
ب) تخفیف قانونی:
راه دیگر تبدیل حبس به جزای نقدی یا همان «خریدن حبس»، استفاده از تخفیفات قانونی ماده 37 است. برخلاف روش بالا که مخصوص حبس های یک سال و کمتر است، از طریق ماده 37 حبس های 5 سال و کمتر نیز قابلیت تبدیل به جزای نقدی را دارند. به عبارت دیگر در صورت وجود جهات تخفیف، تمام جرایم تعزیری درجه 5، 6، 7 و 8 قابلیت تبدیل شدن به جزای نقدی را دارند. چنانچه میزان مجازات قانونی جرم بیش از 5 سال باشد، تبدیل مجازات حبس به جزای نقدی ممکن نخواهد بود. تبدیل حبس به جزای نقدی کاملا در اختیار دادگاه است و برای قاضی هیچ الزام قانونی در این خصوص وجود ندارد. لذا تسلط به مباحث حقوقی یا داشتن یک وکیل کیفری در مشهد و متخصص برای قانع نمودن دادگاه و گرفتن تخفیف از قاضی لازم بوده و بسیار مهم و تاثیر گذار است.

آیا افراد سابقه دار می توانند تخفیف بگیرند؟

مطابق ماده ۱۳۹ قانون مجازات اسلامی (اصلاحی 1399) چنانچه فرد سابقه دار با محکومیت قطعی بخاطر ارتکاب جرم عمدی، مجددا مرتکب جرم عمدی دیگری بشود، در صورتی جهات تخفیف مندرج در ماده 37 را داشته باشد، دادگاه می تواند در میزان مجازات او تخفیف دهد. اما اگر مرتکب، دارای سه فقره محکومیت قطعی مشمول مقررات تکرار جرم یا بیشتر از آن باشد، بر اساس تبصره ماده 139 دادگاه اجازه اعطای تخفیف به متهم را ندارد.

آیا تخفیف در میزان مجازات جرایم متعدد و مکرر امکان پذیر است؟

بر اساس بند خ ماده 134 قانون مجازات اسلامی (اصلاحی 1399) در صورت وجود جهات تخفیف، در موارد تعدد جرم اعمال تخفیف بلامانع است و دادگاه می تواند برای هر یک از جرایم، مطابق مواد (۳۷) و (۳۸) قانون مجازات اسلامی اقدام نماید.

فهرست مطالب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *