شاهد چه شرایطی باید داشته باشد؟ چگونه شهادت را بی اعتبار کنیم؟

شهادت شرعی چیست؟ شاهد چه شرایطی باید داشته باشد؟ عادل بودن شاهد یعنی چه؟ آیا شهادت و گواهی اعضای خانواده درجه یک صحیح است؟ چگونه شهادت شاهد را بی اعتبار کنیم؟ اگر بعد از صدور حکم اثبات شود شهادت دروغ بوده چه اتفاقی می افتد؟ در این مقاله همه چیز را به زبان ساده درباره قوانین و مقررات مربوط به شهادت خواهید خواند. (منظور از عبارت مختصر «ق.م.ا.» در این مقاله از وکیل در مشهد، قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 مجلس شورای اسلامی است.)

شهادت یکی از بهترین راه های اثبات جرم

به طور کلی راه های اثبات جرایم مطابق ماده 160 ق.م.ا. عبارتند از اقرار، شهادت، قسامه و سوگند در موارد مقرر قانونی و علم قاضی. ماده 174 ق.م.ا. در خصوص تعریف شهادت مقرر داشته: «شهادت عبارت از اخبار شخصی غیر از طرفین دعوی به وقوع یا عدم وقوع جرم توسط متهم یا هر امر دیگری نزد مقام قضائی است.»

بررسی شرایط شاهد
فرق شهادت شرعی با شهادت غیر شرعی چیست؟

شهادت در یک تقسیم بندی، به دو دسته ی «شهادت شرعی» و «شهادت غیر شرعی» تقسیم می گردد. بر اساس ماده 175 ق.م.ا. شهادت شرعی آن است که در شریعت اسلام معتبر شمرده شده و قاضی باید بر اساس آن حکم صادر کند ولو آنکه خود قاضی به اصل قضیه علم و آگاهی نداشته باشد.

اما در صورتی که شاهد واجد شرایط شهادت شرعی نباشد، شهادت او غیر شرعی شناخته شده و طبق ماده 176 ق.م.ا. اظهارات او توسط دادگاه شنیده می‌شود، اما دادگاه نمی تواند به استناد شهادت حکم صادر کند. بلکه این نوع شهادت تنها می تواند به آگاهی یافتن قاضی نسبت به اصل قضیه کمک کند. تشخیص میزان تأثیر و ارزش این اظهارات در علم قاضی در حدود اماره قضائی با دادگاه است.

شاهد چه شرایطی باید داشته باشد؟

مطابق ماده 177 و 180 ق.م.ا. شاهد شرعی در زمان ادای شهادت باید شرایط زیر را دارا باشد و تشخیص این مسئله که شاهد واجد شرایط هست یا نه، با دادگاه است:

1- بالغ باشد. هرگاه شاهد در زمانی که موضوع شهادت را دیده یا شنیده، نابالغ ممیز باشد (نابالغ ممیز یعنی نابالغی که خوب و بد را تشخیص می دهد)، اما در زمان ادای شهادت به سن بلوغ برسد، شهادت او معتبر است.

2- عاقل باشد. شهادت مجنون ادواری (دیوانه ای که گاهی اوقات عاقل و گاهی دیوانه می شود) در حال افاقه و سلامت عقلی پذیرفته می‌شود مشروط بر آنكه موضوعی را که درباره آن شهادت می دهد نیز در حال افاقه و سلامت عقلی دیده یا شنیده باشد.

آشنایی با شرایط دریافت آزادی مشروط در این مقاله از سایت یسنا وکیل

بررسی شرایط شاهد
3- مومن باشد. لذا شهادت پیروان اقلیت های دینی نظیر یهودیت، مسیحیت، زرتشت به عنوان شهادت شرعی پذیرفته نمی شود. اگر چه شهادت ایشان می تواند به عنوان یکی از امارات و نشانه های جرم منجر به علم قاضی گردد.

4- عادل باشد. عادل کسی است که اهل معصیت نباشد. شهادت شخصی که مشهور به فسق و گناه است یا مرتکب گناه کبیره شود یا بر گناه صغیره اصرار داشته باشد تا احراز تغییر در اعمال او و اطمینان از صلاحیت و عدالت وی، پذیرفته نمی‌شود. مطابق تبصره ماده 195 در اثبات یا نفی عدالت، علم شاهد به عدالت یا فقدان آن لازم است و حسن ظاهر به تنهایی برای احراز عدالت کافی نیست.

5- حلال زاده باشد. بنابراین چنانچه اثبات شود شاهد از راه های حرام متولد شده شهادت او باطل است. البته اثبات چنین مسائلی دشوار و تقریبا غیر ممکن است.

6- منفعت شخصی در موضوع نداشته باشد. چنانچه اثبات شود شاهد در دعوا دارای نفع شخصی است یا شاهد در ازای دریافت پول حاضر به ادای شهادت شده، شهادت او به استناد این بند باطل است.

7- خصومت شخضی با طرفین یا یکی از آنها نداشته باشد. اما بر عکس، هرگاه شهادت شاهد به نفع طرف مورد خصومت باشد، پذیرفته می‌شود.

8- عدم اشتغال به تکدی. افرادی که اقدام به کلاشی، گدایی و تکدی گری می کنند، مطابق بند ح ماده 177 ق.م.ا. شهادت شان معتبر نیست. «تکدی گری» که در عرف همان «گدایی» بوده و عبارت است از اینکه شخصی با وجود توانایی کار و کسب در آمد، با اصرار از مردم درخواست پول می کند و این شیوه حقیرانه را وسیله معاش خود قرار داده و به آن عادت کرده است.

برای وقوع «تکدی گری» لازم است که درخواست پول توسط گدا، بلاعوض باشد. یعنی شخص گدا در مقابل پولی که می­گیرد هیچ کالا یا خدماتی ارائه ندهد. لذا افرادی که در چهارراه ها گل، روزنامه، آدامس یا سیگار می فروشند، یا شیشه خودروها را می شویند یا اسفند دود می کنند، «گدا» و «متکدی» محسوب نمی شوند و قابل تعقیب و پیگرد کیفری نیستند. زیرا ایشان در مقابل پولی که می گیرند کالا یا خدمات می دهند.

بررسی شرایط شاهد
9- ولگرد نباشد. مطابق تبصره 2 ماده 45 قانون آیین دادرسی بیان شده توسط وکیل کیفری در مشهد، ولگرد کسی است که مسکن و مأوای مشخص و وسیله معاش معلوم و شغل یا حرفه معینی ندارد. از آنجا که احتمال شهادت دادن افراد ولگرد و بیکار به ازای دریافت پول زیاد است، قانونگذار شهادت این دسته از افراد را نیز معتبر و مشروع نمی داند.

10- فراموشکار و حواس پرت نباشد. مطابق ماده 180 ق.م.ا. شهادت اشخاص غیرعادی، مانند فراموشکاران، بیماران آلزایمری، افراد حواس پرت و ساهی به عنوان شهادت شرعی معتبر نیست. مگر آنكه قاضی به عدم فراموشی، سهو و امثال آن درمورد شهادت علم داشته باشد.

جرح شاهد، بهترین راه ابطال شهادت

چنانچه طرف دعوای کیفری بتواند هر یک از شرایط شاهد شرعی را مخدوش سازد که به این عمل اصطلاحا «جرح شاهد» گفته می شود. به طور مثال مدعی باید اثبات کند شاهد عاقل یا مومن نیست یا در اصل قضیه نفع شخصی داشته و در ازای دریافت پول حاضر به ادای شهادت شده است. به طور مثال برخی از قضات «تراشیده بودن ریش و محاسن» را مصداق عمل حرام می دانند و شهادت افراد «ریش تراشیده» بخاطر نداشتن شرط «عدالت» نمی پذیرند.

مطابق ماده 193 قانون مجازات اسلامی، جرح شاهد شرعی باید پیش از ادای شهادت به عمل آید مگر آنكه موجبات جرح پس از شهادت معلوم شود. در این صورت، جرح تا پیش از صدور حکم به عمل می‌آید و در هر حال دادگاه مکلف است به موضوع جرح، رسیدگی و اتخاذ تصمیم کند. شناخت شرایط و احکام پیچیده شهادت و دفاع از متهم در برابر شهادت شاهدان امری ظریف، تخصصی و حرفه ای است که عمدتا از توان افراد عادی خارج است و افراد را نیازمند وکلای متخصص و حرفه ای می سازد.

 

فهرست مطالب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *